Nieuw onderzoek onthult dat ontbossing in het Amazonegebied de temperatuur met wel 4°C verhoogt en de regenval lokaal met 25% vermindert
De massale ontbossing in het Amazonegebied verandert lokale klimaatpatronen flink, blijkt uit een nieuwe studie van het Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (INPE) (Braziliaans onderzoeksinstituut). Het onderzoek laat zien dat ontbossing de temperatuur in de regio sterk kan laten stijgen en de neerslag met een fors percentage kan doen dalen. De kracht van deze natuurlijke “regenfabriek” komt onder druk te staan, met verstrekkende gevolgen voor zowel het lokale milieu als de wereldwijde klimaatsystemen.
Hoe ontbossing het klimaat verandert
Volgens de studie, gepubliceerd in het vakblad Communications Earth & Environment, kan de temperatuur in gebieden met slechts 40% bosbedekking oplopen tot wel 4 °C. Verder is er een gemiddelde opwarming van 3 °C tijdens het droge seizoen vastgesteld in gebieden waar de bosbedekking minder dan 60% bedraagt. Die toenemende hitte gaat samen met een daling van 25% in lokale neerslag, waardoor er minder regenachtige dagen zijn.
De onderzoekers werkten gedetailleerd: met satellietwaarnemingen verdeelden ze regio’s in rasters van 55 km × 55 km. Elk raster werd vergeleken met nabijgelegen, goed bewaarde bossen met meer dan 80% bosbedekking. Zo konden ze de effecten van ontbossing scheiden van andere invloeden.
Hoe dat precies werkt
Het Amazonegebied speelt een belangrijke rol in het mondiale klimaat. Bomen halen water uit de bodem en geven het als waterdamp weer af aan de atmosfeer, wat wolkenvorming en regen bevordert. Dit systeem ondersteunt niet alleen lokale ecosystemen, maar ook landbouwgebieden ver weg. Door grootschalige ontbossing neemt de opwaartse damp af, waardoor het zelfregulerende klimaatmechanisme van de Amazone verzwakt.
Als de ontbossing zo doorgaat, kan dat een vicieuze cirkel veroorzaken van droogte, hitte en hogere bosbrandrisico’s. Luiz Aragão, een prominente onderzoeker van INPE, benadrukt dat de bossen gezien moeten worden als “klimaatinfrastructuur”. Hun rol gaat verder dan alleen biodiversiteit; ze leveren ook belangrijke ecosysteemdiensten zoals temperatuurregeling en koolstofopslag, die van groot belang zijn voor economische stabiliteit en watervoorziening.
Sociaal-economische gevolgen en beleid
Ontbossing raakt niet alleen het milieu, maar ook de sociaal-economische stabiliteit van regio’s die van landbouw afhankelijk zijn. Droge en warme omstandigheden leiden tot lagere oogsten, waardoor boeren voor flinke uitdagingen komen te staan en hun inkomens onder druk kunnen komen te staan. Bescherming van de bossen zou daarom een integraal onderdeel moeten zijn van nationale ontwikkelingsstrategieën, zoals de Braziliaanse Boscode, die vereist dat aanzienlijke delen van de oorspronkelijke vegetatie behouden blijven.
Interessant is dat ontbossing ook ecosystemen ver buiten de Amazone bedreigt. Het draagt bij aan de wereldwijde opwarming: 2024 is niet alleen het warmste jaar ooit geregistreerd, maar volgens de studie is het ook het eerste jaar waarin de wereldwijde temperatuurstijging boven 1,5 °C uitkomt in vergelijking met pre-industriële niveaus.
Herstel en een duurzame toekomst
Ondanks de alarmerende gegevens is er hoop. Herstel van de bosstructuur kan sommige van de belangrijke ecosysteemdiensten terugbrengen, mits er doordachte planning en investeringen komen. Om onomkeerbare schade te voorkomen is er echter snelle actie nodig, voordat kritische drempels worden overschreden.
De studie maakt duidelijk dat ontbossing in de Amazone niet alleen een regionaal probleem is, maar een wereldwijde uitdaging. Het behoud van bossen moet gezien worden als een investering in toekomstige klimaatstabiliteit en economische veerkracht. Het zet aan tot nadenken over hoe beleid kan bijdragen aan een duurzame toekomst die zowel de ecologie als de economie ten goede komt.